ԱԲ-ի սխալների հետևանքները կարող են համաչափելի լինել հզոր պետությունների ղեկավարների արած սխալների հետ
01.11.2026 | 12:13
Այն հանգամանքը, որ արհեստական բանականությունները, լինելով մարդու կողմից ստեղծված գործիքներ, բայց նաև այնպիսի գործիքներ, որոնք ինտելեկտուալ առումով գերազանցում են նույն մարդուն նրա գործունեության այնպիսի եզակի ոլորտում, ինչպիսին է միջազգային հարաբերություններում գլոբալ որոշումների կայացումը, ստիպում է արմատապես փոխել մարդկային հասարակության վերաբերմունքը նրանց նկատմամբ։
Մարդկային հասարակության պատմության մեջ գործիքների դերը միշտ էլ եղել է, այս կամ այն առումով, մարդու արտադրողականությունը բարձրացնելը, լինի դա տնտեսության մեջ, անձնական կյանքում, թե ռազմական գործում։
Այսինքն, գործիքները միշտ եղել են մարդու օգնականն ու կառավարվել են նրա կողմից և, այս առումով, ԱԲ-ները առաջինն են, որոնք, թեկուզև առայժմ մասամբ, դուրս են գալիս մարդու կողմից կառավարելիության սահմաններից։
Բացի դրանից, մարդկային հասարակության կյանքի վրա նրանց ազդեցության չափը դուրս է գալիս ավանդական ձևով գործիքների ունեցած ազդեցության չափից և ընդունում գլոբալ բնույթ։
Ավելին, մարդու նման, արհեստական բանականությունները ևս սխալական են, բայց քանի որ նրանց ազդեցության սֆերան շատ ավելի լայն է, քան դա մարդկանց մոտ է, ապա նրանց սխալների հետևանքները կարող են լինել ընդհուպ մինչև կատաստրոֆիկ։
Այս տեսանկյունից նրանց արած սխալների հետևանքները կարող են համաչափելի լինել հզոր պետությունների ղեկավարների արած սխալների հետ․ որոնք էլ տեսանելի են նույնիսկ անզեն աչքով։
Մի հանգամանք, որը ներկայի գոյաբանական բնույթի գլոբալ մրցակցության պայմաններում կարող է դառնալ արդեն մարդկության կյանքի հետ խաղացող ռիսկերի աղբյուր։
Մի կողմից էլ, բնական է, որ արհեստական բանականությունները, որպես նոր ստեղծվող ինֆորմացիոն-տեխնիկական երևույթ, դեռևս անկատար են, բայց քանի որ և աշխարհաքաղաքական, և բիզնեսի ու կապիտալի կուտակման առումներով շատ կարևոր են, ապա զարմանալի չէ նաև այն հապճեպությունը, որն ուղեկցում է դրանց մշակմանն ու կատարելագործմանը։
Մի այլ հանգամանք, որը շատ ռիսկային է դարձնում նրանց կիրառությունը միջազգային հարաբերություններում, քանի որ, անկախ նրանից, որ բոլոր ԱԲ-ները, ունենալով մարդկության կուտակած անբավ գիտելիքները, միևնույն է, նրանք դեռևս չունեն մարդկային մտածողության ունիվերսալ բնույթը ու, հատկապես, մարդ արարածի ստեղծագործական հատկությունները։
Այս առումով շատ հետաքրքիր է ԱԲ-ների ունակությունների ու հնարավորությունների համեմատական անալիզը, որը հնարավոր է իրականացնել զուգահեռաբար տալով նրանց նույն խնդիրը և համեմատել ստացված պատասխաններն ու արդյունքները։
Այդ նպատակով վերջին ամսվա ընթացքում ես նրանց տվեցի տասից ավելի իմ գիտական հոդվածները անգլերեն լեզվով, խնդրելով նրանց գնահատել դրանք տարբեր տեսանկյուններից։
Նման փորձի արդյունքը շատ հետաքրքիր ու հատկանշական էր այն առումով, որ նրանց գնահատականները նույն հոդվածի մասին իրարից խիստ տարբերվում էին, սկսած բարձր գնահատականից մինչև սկեպտիկ վերաբերմունքը։
Հիմա պատկերացնենք, որ նույն ձևով տարբեր երկրների ղեկավարության կողմից ամեն մեկը իր ԱԲ-ին տա խնդիր գնահատել միջազգային իրավիճակի հետ կապված ռիսկերն ու գեներացնել դրանցից բխող հնարավոր որոշումները։
Տարրական տրամաբանությունն ասում է, որ այդ գնահատականներն ու հնարավոր որոշումները ոչ միայն կտարբերվեն միմյանցից, այլ նաև կտարբերվեն օբյեկտիվորեն գոյություն ունեցող ռացիոնալ գնահատականներից ու հնարավոր ռացիոնալ որոշումներից։
Այս իմաստով կարևորագույն խնդիր է ԱԲ-ների տված գնահատականներն ու հնարավոր որոշումները բերել մի ունիվերսալ սանդղակի, ճիշտ այնպես, ինչպես միայն պետական մակարդակի բանակցություններն են բերում գնահատականների ու հնարավոր որոշումների մոտավորապես նույն սանդղակին, որի միջոցով բանակցող բոլոր կողմերը որևէ բան ասելով նույն բանն են հասկանում։
Պավել Բարսեղյան
Պավել Բարսեղյան
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
ԱՄՆ-ը ավելացնում է դեպի Մերձավոր Արևելք իր սպառազինության օդային փոխադրումը
The Wall Street Journal-ը և The New York Times-ը երեկ հայտնել են, որ ԱՄՆ փոխնախագահը Թեհրանին առաջարկել է ամերիկյան նոր հարվածներից խուսափելու համար վերսկսել խաղաղ բանակցությունները:Սակայն ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, որ խոսքն իրականում բոլորովին այլ բանի մասին է...
